Logo

Giải mã nụ cười – Phú Hảo

NÉT MỚI LẠ TRONG THƠ PHÚ HẢO

 

       Năm 2019 là năm thơ Phú Hảo tự làm mới và bùng nổ sáng tạo như một sự “lột xác” kỳ diệu. Đọc tập thơ Giải mã nụ cười (Nhà xuất bản Hội Nhà văn 2020) ta thấy hiển hiện: Một giọng điệu thơ mới tinh, một thi pháp nhuần nhị, một gam màu tươi mới và một loạt những giai điệu trong trẻo ngân lên lúc cao trào, khi sâu lắng trong các hình ảnh sáng lấp lánh và đặc sắc vị thơ. Phú Hảo đã đoạn tuyệt với lối viết dễ dãi có gì viết thế, dùng câu cửa miệng, viết  thật như đếm, một lối viết thiên về kể tả và luôn bị kéo theo mạch cảm xúc. Như vậy có đến hơn hai mươi năm Phú Hảo tự học, tự bồi bổ kho từ vựng và trau dồi phương pháp tu từ để có sự bứt phá này. Nếu mang luận điểm triết học kinh điển “Có sự tích lũy về lượng, ắt có sự nhảy vọt về chất” soi rọi thì thơ Phú Hảo đã có sự đại nhảy vọt. Chất thơ  mới, lạ, lời thơ đẹp, hình ảnh thơ sống động, độ nén của câu từ đạt đến độ hàm xúc. Giải mã nụ cười đã tạo ra một sự đột biến, một bước chuyển về chất đáng trân trọng. Điều này khiến chúng ta khâm phục khả năng tự học tập, nghiên cứu của người làm thơ là nữ giới, vốn bận rộn với bao công việc gia đình.

       Trong tập thơ Giải mã nụ cười, từng con chữ, từng từ đơn hay từ kép… được tuyển chọn kỳ công trên nền cảm xúc mạnh, đọc lên nghe mượt mà và giàu âm sắc. Điều thấy rõ nhất của sự mới lạ là đang từ thể thơ Lục bát truyền thống, đột ngột chuyển sang thể thơ tự do 5, 6, 7, 8 chữ khá điệu nghệ nên trong mạch thơ, lúc dào dạt sóng hát, khi lắng đọng sâu xa với ngôn ngữ hiện đại. Trong tập thơ có một số bài làm theo thể Lục bát nhưng là Lục bát biến thể, có sự ngắt dòng, nhịp thơ và  một số thanh âm phá cách. Cũng viết về cha mẹ, quê hương, con đê, cánh đồng… nhưng tuyệt nhiên không thấy sự gò từ, ép chữ theo niêm luật cứng nhắc, và thích nhất là không có câu từ sáo, mòn. Có thể nói Phú Hảo đã tự nhận lấy  trách nhiệm, vai trò tiên phong của người làm thơ trong việc giữ gìn sự trong sáng của Tiếng Việt. Trong tập thơ, ta ít thấy âm, từ Hán mặc dù trong khẩu ngữ  ngày thường có rất nhiều âm, từ Hán đã được Việt hóa. Thơ Phú Hảo sử dụng động từ, tính từ chuẩn nhưng vẫn giữ được nét dung dị, chân thực, gần gũi nên hồn thơ sống động tươi mới và sáng trong: “Khói rơm thơm quyện mái nhà/ Đường thôn ngõ nhỏ mẹ cha đi về” (Làng) hay: “Giật mình trời đã sang đông/ Cải mang vàng nhuộm lại sông năm nào” (Nhỡ nhàng).

       Đọc tập thơ Giải mã nụ cười, dư âm trong lòng người đọc là khả năng sáng tạo, phát hiện, quan sát, chiêm nghiệm, chắt lọc, đúc rút của tác giả rất thông minh. Có những nét sắc sảo tài hoa khi viết về cỏ cây hoa lá hay những thân phận, những mảnh đời trong cuộc mưu sinh. Nghệ thuật nhân hóa trong thơ Phú Hảo mới thật đặc sắc và tài tình khi mọi sự vật, hiện tượng được khúc xạ qua lăng kính vạn hoa: “Hoa cỏ may khóc thầm” hay “Mũi kim ghim níu hỏi/ Nhưng người dửng dưng qua” (Hoa cỏ may) và câu thơ mang nỗi niềm thương cảm: “Cây gạo chừng mắt đỏ/ Nhìn em bao xót xa” (Vì đâu). Cây lá mang hồn người với tâm trạng vui buồn và có tính cách như một nhân vật văn học, ta thấy thiên nhiên và con người hòa trộn trong nhịp sống thanh bình mà đẹp đến sững sờ lại ngộ nghĩnh đáng yêu: “Cây lựu khoe lửa bên hè/ Quả na choàng tỉnh tròn xoe mắt nhìn” (Chuông chiều). Hình ảnh nên thơ như “Vỗ bờ con sóng đắm say” (Rối lòng), sự nhân hóa đã để lại trong lòng người đọc trăn trở về những số phận, mảnh đời bất hạnh hay tâm trạng day dứt khôn nguôi: “Xót thương thanh mảnh trăng gầy/ Dạt trôi về chốn chân mây cuối trời” (Bến mê) và “U mê duyên phận nhỡ nhàng/ Thì đành bước xuống đò ngang cuối chiều” (Nhỡ nhàng). Câu thơ mềm mại mà gần gũi vừa chậm rãi vừa xa vắng, có sức tả và sức gợi.

       Trong thi ca Việt Nam chúng ta bắt gặp rất nhiều những bài viết cho con, hình như người thơ nào khi viết cũng mong ước, gửi gắm những kỳ vọng, mơ ước của cha mẹ về những đứa con yêu của mình. Những gì cha mẹ chưa làm được hi vọng con mình sẽ làm được: “Những gì mẹ không thể/ Lại bừng sáng nơi con” (Hai giai của mẹ). Và những câu thơ được làm theo thể tự do 8 chữ, ngẫu hứng khi ngắt dòng để bộc lộ cảm xúc, suy tư của cha mẹ. Cách diễn đạt, sự nhắc nhở con một cách tự nhiên nhưng bình dị có nét hóm hỉnh, đáng yêu. Sự dạy bảo con yêu rất tinh tế, với chân lý ngàn đời là tất cả phải bắt nguồn từ việc học tập, phải tích lũy dần lên theo năm tháng cho đến độ trưởng thành. Lại như những lời tâm sự mộc mạc, nhẹ nhàng mà sâu lắng.

       Nhân loại đã tốn không biết bao nhiêu giấy mực viết về các đấng sinh thành. Nhưng khi đọc thơ Phú Hảo viết về cha mẹ mình, ta vẫn thấy rưng rưng trong lòng bởi những câu thơ mộc mạc, chân thực, cứ như Phú Hảo viết hộ lòng mình: “Đời con tất tả ngược xuôi/ bên lòng canh cánh thèm lời mẹ ru” (Ngõ vắng). Thương cảm nỗi vất vả, nhọc nhằn của mẹ cha trong thời gian khó: “Mẹ cha sương gội trắng đầu/ Chiêm mùa gối vụ dãi dầu nắng mưa” (Chuông chiều). Nỗi đau mất cha, mất mẹ là sự trống vắng không gì bù đắp được: “Bơ vơ về lại ngõ mòn/ Vườn nhà cô quạnh, cảnh còn người đâu” (Ngõ vắng) hay “Xót đau gọng kính rỗng không/ Câu thơ viết dở, nỗi lòng chia xa” (Cha). Hình ảnh cha mẹ chỉ còn trong ký ức nhưng chợt hiện về thật rõ, thật cảm động trong giấc chiêm bao và cả tuổi thơ đói nghèo. Lời thơ nhẹ nhàng, tình cảm người đọc như cảm nhận tác giả đang nói hộ mình, những cảm xúc trong lòng. Mỗi câu chữ đều toát nên tấm lòng con với tình cha, nghĩa mẹ: “Rưng rưng nhìn chiếc chõng tre/ Và con mắt lá vàng hoe khóc thầm” (Cha) như những lời tâm sự hay giãi bày, bộc bạch tấm lòng của người con hiếu thảo với cha mẹ kính yêu.

       Cũng vẫn là mùa thu với bầu trời xanh trong, lá vàng bay bay, gió heo may nhè nhẹ thổi, nguồn cảm hứng bất tận cho thi ca muôn thuở. Nhưng mùa thu trong thơ Phú Hảo rất riêng: “Bồi hồi tím dậu mồng tơi/ Nghe tha thiết bóng lá rơi bên thềm” hay “Lòng se se lạnh ngấm màu thu phai” (Thu phai). Lại nữa: “Hiên nhà đỏ một buồng cau/ Giàn trầu úa lá nhuộm màu vào thu” (Thu sớm)… Vẫn một tâm trạng buồn mơ hồ không hiểu vì đâu, nghe bâng khuâng mang mác ở đâu… Cái lạnh như khơi gợi sự nhớ thương đâu đó. “Loang trên sóng giọt chim gù/ Rỗng lòng chị/ Gió vào thu/ Rối bời” (Rối lòng).

       Thi ảnh trong thơ Phú Hảo đặc sắc là một minh chứng trong thơ có họa và trong họa có thơ: “Nón trắng bên bến đò ngang/ Gợi bao nhiêu với mênh mang vui buồn” (Làng) hay “Búp lá non – bàn tay mở” (Mùa cây thay lá) và “Xa rồi đường đất mưa trơn/ Còng lưng cha gánh áo cơm cuộc đời” (Phố làng) hoặc: “Cỏ gà xanh mướt triền đê/ Nón nghiêng nghiêng họa dáng quê trên đồng” (Hương xuân). Và đây: “Hiên nhà đỏ một buồng cau/ Giàn trầu úa lá nhuộm màu vào thu” (Thu phai). Hình ảnh sống động và khơi gợi bởi có những gam màu gần gũi dễ thương.

       Có những phát hiện thú vị riêng có: “Tiếng nước mình thật đẹp/ Trong những áng văn chương” (Vui đến trường) hay trong tình yêu thì: “Gia vị là giận hờn!” (Giận hờn) và: “Hương thơm vị ngọt cho đời/ Chắt từ công sức bao người mới nên” (Rượu nếp). Những con chữ phát sáng vì được mã hóa: “Lược đau. Đâu mái tóc thề?/ Thuở còn xuân… lũ cuốn mê bao người” (Thu sớm) và “Sóng trên sông hay sóng ở trong lòng”. Viết về tình yêu thì Phú Hảo yêu thật mãnh  liệt: “Em ước mình cai ngục/ Nhốt anh vào trong tim/ Không còn lo kẻ trộm/ Riêng mình em, của em” (Giận hờn).

       Những câu thơ hay:

“Anh ngồi nhặt sợi nhớ thương

Lẫn trong dày dặn đoạn trường tóc em

Tay anh nâng những sợi mềm

Dường như đếm được trăng đêm ánh ngày

 

Sợi này trắng bởi đắng cay

Sợi này héo tại những ngày cách xa

Sợi lo cha mẹ yếu già

Sợi toan tính cảnh con xa khóc thầm”. 

(Nhặt tóc)

 

“Lá vẫy chim về làm tổ

Líu lo tiếng của ngày xanh”.

(Mùa cây thay lá)

 

“thềm hiên vạt nắng nhạt màu

tiếng gà chiêm chiếp tìm nhau, lạc đàn”.

(Ngõ vắng)

 

“Thế rồi người yêu ra trận

tiếng thoi thao thức đêm dài

nhớ thương ghìm trong hơi thở

chờ mong – “cửa đóng then cài”.

(Tiếng lòng đang yêu)

 

“Ngập ngừng lối cũ, bồn chồn heo may”.

(Làng)

 

“Đêm qua thấy bố trong mơ 

Mỉm cười bố gọi nhà thơ đâu rồi?”

(Bố về)

 

“ấp iu ép vào bên ngực

tiếng thoi – tiếng lòng đang yêu!”

(Tiếng lòng đang yêu)

       Tập thơ Giải mã nụ cười là đứa con tinh thần đầu tiên của Phú Hảo, như ước muốn làm một viên gạch nhỏ đóng góp xây dựng ngôi đền thi ca. Đọc xong, dư âm còn vang mãi trong lòng bởi sự trải lòng, chia sẻ và chiêm nghiệm tinh tế với những lời thơ đẹp có sức ngân rung lay động lòng người. Tôi cảm nghĩ Phú Hảo đang bước vào độ chín, đang độ sung sức và tôi tin rằng với năng lực sáng tạo rồi đây Phú Hảo sẽ có những hình tượng mới, những phát hiện mới mang dấu ấn cá nhân tác giả. Bởi tuy có sự vượt trội, vượt bậc so với trước, nhưng thơ Phú Hảo còn nghiêng nhiều về sự chân mộc thật thà, đôi chỗ còn sa đà vào diễn giải. Chất hiện thực khi đã đưa vào thơ thì phải được nâng lên và làm sao hiện thực ấy phải thấm đẫm chất thơ chứ không chỉ là vần điệu.

 

Chung Tiến Lực