Logo

Bước chiều – Nguyễn Mạnh Chu

THỦ THỈ VỚI BƯỚC CHIỀU

Vương Trọng

 

     Ngẫm ra Kiến trúc sư Nguyễn Mạnh Chu và tôi có nhiều nét tương đồng: Là những người sớm yêu thơ văn nhưng lại theo học khoa học tự nhiên. Năm 1962, anh vào khoa Kiến trúc trường Đại học Bách khoa, còn tôi vào khoa Toán trường Đại học Tổng hợp. Thời ấy toàn miền Bắc nước ta chỉ có bảy trường đại học, và Tổng hợp, Bách khoa là hai trường danh giá nhất, thi vào cũng khó nhất (đề thi vào mỗi trường mỗi khác), và chúng tôi đã thành công. Tốt nghiệp đại học Toán tôi vào bộ đội làm kỹ thuật là đã bỏ đi phần lớn chuyên môn, và khi chuyển sang làm báo, làm văn thì đoạn tuyệt hẳn với Toán, còn anh Chu vẫn chung thủy với chuyên ngành đã chọn lựa, anh về Bộ Xây dựng rồi về Sở, làm nghề kiến trúc cho tận tuổi về hưu.

     Có người đùa có vẻ chí lý: Mê thơ là căn bệnh dai dẳng, khó chữa, dù cố gắng phòng ngừa, ngăn chặn ở thời trai trẻ thì nó lại bùng phát phát ở tuổi già! Điều này ít ra đúng với anh Nguyễn Mạnh Chu. Khi về hưu, anh bắt đầu làm thơ, và Bước chiều là tập thơ thứ 6 sau gần 20 năm nghỉ hưu, tính ra đều đặn bốn, năm năm anh cho ra đời một tập.

     Về sự tương đồng của chúng tôi còn ở chỗ: Thời sinh viên chỉ mong lớp ra báo tường để được thể hiện năng khiếu thơ tiềm ẩn, trong khi công việc đó là nỗi sợ của phần lớn bạn học khác. Nói về chuyện làm thơ thì anh Chu sướng hơn tôi: Với tôi, ngoài ý thích mình tự chọn, có khi phải viết theo nhiệm vụ chính trị, còn anh thì chỉ viết những điều mình thích, nên thơ anh, về đề tài, gần gũi với đời thường hơn.

     Sinh ra và lớn lên ở Hà Nội, học đại học và suốt thời gian công tác anh cũng gắn bó nhiều với Hà Nội, nên đề tài Hà Nội không thể vắng bóng trong các tập thơ của anh:

Về với anh, Hà Nội ngày xưa

Mùa thương nhớ vương đầy hương cũ

Heo may lang thang, úa nâu thành cổ

Trầm mặc phố chiều cổ tích xanh rêu…

(Nhớ về Hà Nội)

     Những câu thơ gợi vẻ cổ kính, đẹp buồn của Hà Nội vảng vất “nền cũ lâu đài bóng tịch dương” của Bà Huyện Thanh Quan! Phải chăng thành phố Hà Nội giống Huế và khác Sài Gòn ở điểm này, và đã được một tâm hồn Hà Nội ghi nhận đậm nét.

     Kể ra số lượng bài anh viết trực diện về Hà Nội không nhiều, nhưng những câu thơ, đoạn thơ hay của anh thì dễ chọn ở những bài về đề tài này. Anh và tôi lại gặp nhau ở tương đồng này: Yêu cái cổ kính Hà Nội, ít ra là thể hiện qua thơ, hơn những thứ hiện đại của Thủ đô. Tinh thần này đã gặp trong tập thơ Hoa đất, hoa đời anh xuất bản năm 2018:

“Mỗi bước anh đi

Nghe ngày dần cạn

Hà Nội mùa này bay sắc lá thu.

 

Đã mỏi hồn dân tộc phố xưa

Mầu gốm cổ ám nâu chiều ngõ vắng

Thành cũ rêu phong

Trăng cuối ngày bạc trắng

Tiếng ai về… hiu hắt bóng heo may”

(Hà Nội mùa lá bay)

     Ờ nhỉ, phải chăng Nguyễn Mạnh Chu thích gam buồn lặng, mà nhiều đoạn thơ khá thành công trong gam này:

Mơ đêm về thổn thức vầng trăng

Mây run quờ bóng núi

Gió dùng dằng sương khói

Vọng quê buồn em vắng lặng đêm.

 

Tam Đảo nhập nhòa thảng thốt tiếng chim

Lá đổ vàng nỗi nhớ

Xa em sương đầm vuông cửa

Chăn lệch giường suông đêm…

     Thành công ở đây là tác giả kết hợp hài hòa cảm xúc của thi nhân với cách nói khơi gợi kiệm từ của người làm công tác khoa học tự nhiên, mà “Chăn lệch giường suông đêm” là điển hình.

     Có thể bạn đọc thắc mắc: Tác giả ở Tam Đảo nhớ ai thế nhỉ? Thì đây, đã được trả lời:

Hà Nội trở mình ngời ngợi trăng lên

Em quờ tay động miền trống vắng

Bồng bênh sương trắng

Đêm chùng hoang mơ bay

(Đêm sương)

     Có người nhận xét rằng, những ai mang máu thi nhân thì đa tình, yêu nhiều người lắm: “Mình về mình có nhớ ta/ Ta về ta nhớ những… ba bốn người”! Điều này ít ra không đúng với Nguyễn Mạnh Chu. Anh viên mãn với một gia đình hạnh phúc, với người bạn đời là nhà giáo, nhà thơ, lo toan mọi việc:

Lành manh áo

Ngọt cơm canh

Đồng lương mảnh như vuông khăn nhỏ

Em kéo co no ấm cả bốn mùa…

(Điểm tựa)

     Cảm nhận về thời gian và cuộc đời ở tuổi U80 được thể hiện dưới nhiều góc độ. Với tình yêu, là sự chung thủy “trơ gan cùng tuế nguyệt”, bất luận gian nan, cay đắng:

Đời cứ trôi tràn đôi bờ mắt đỏ

Hai nửa già duyên nợ mắc vào nhau

Yêu sâu nặng, trắng dãi dầu

Đã tung cánh gió, đã đau tận buồn

Chiều còn níu bóng hoàng hôn

Nghĩa nhân còn đượm tình son hương nồng.

(Bước chiều)

     Với cuộc sống nói chung, người từng trải thường thấy thuận lợi trong khó khăn, biết chắt lọc ngọt ngào từ cay đắng, biết chấp nhận và biết gạt bỏ để hướng tới:

Chưa kịp nghĩ đời người gang tấc

Cơm áo bủa vây đẫy gánh ưu phiền…

 

Nắng rát mặt thơm đầy hoa trái

Mưa sầm sì cây lại lên xanh

Réo rắt khúc buồn, cuộc đời là vậy

Gió phũ phàng nắng lại long lanh

 

Thoắt đấy thôi mà sương đã khói

Mòn chân trần, đêm mỏi sắc mơ

Gạt bước sầu lui, thầm thì vui ở lại

Giây phút này gọi mai dậy mà đi.

(Sự đời)

     Nguyễn Mạnh Chu không chỉ viết về bản thân, về gia đình mình, mà là người trí thức quan tâm nhiều mặt của xã hội, anh đã chứng kiến và ghi lại một số cảnh tình cảm động. Chuyện người lính trở về sau chiến tranh, văn học của chúng ta đã nói nhiều, anh vẫn góp được những lời thơ súc tích nhói tim:

Bốn lăm năm lưu lạc

Người lính già lặng lẽ về quê

Gặp ảnh mình trai trẻ

 

Trắng khói nhang ban thờ

Bạc nắng mưa bia mộ

Hương đỏ tàn oằn cong nỗi sợ

 

Run rẩy bàn tay

Chạm bàn tay đầy khói lửa

Chạm đôi chân gầy lam lũ

Quờ lên mặt, đẫm sương…

(Người lính trở về)

     Một gia đình hạnh phúc, hai con trai theo nghề của bố, đứa lập nghiệp trong nước, đứa định cư nước ngoài, đời sống khá giả, giúp anh điều kiện du lịch thăm thú nhiều nơi. Những danh thắng nổi tiếng trong nước hầu như chỗ nào cũng có dấu chân anh. Rồi nhiều nước, nhiều thành phố trên thế giới như London, New York, Saint Peterburg… cùng bao xứ khác với anh không hề xa lạ. Anh lang thang, thủ thỉ với Bước chiều để lại nhiều vần thơ, và bạn đọc có thể thưởng thức trong tập này.  

 

9 – 2020

V.T