Logo

Vũ Ngọc Phàn

Phan

     Vũ Ngọc Phàn

Hiện đang sống và sáng tác tại Hà Nội

 

Tác phẩm:

TIENG THOI GIAN - NGOC PHAN

 

Lời giới thiệu

 Nhà thơ Vũ Quần Phương

 

Năm 1964, tác giả tập thơ này là chú học sinh trường huyện đầu tiên dự thi học sinh giỏi toàn quốc. Thi giỏi văn nhưng lại được cử đi Đức học khoa học tự nhiên, nhận bằng tiến sỹ năm 1975 và về nước làm việc tại Viện Khoa học Việt Nam (nay là Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam). Năng khiếu văn chương đã tưởng ngủ yên như kỷ niệm. Nhưng năm 2010, Vũ Ngọc Phàn xuất bản tập thơ “Khúc tự tình(Nhà xuất bản Hội nhà văn) với 108 bài, khá vững vàng. Vững vàng ở chỗ mang được tầm nghĩ việc đời của một cán bộ khoa học vào thơ. Thơ Vũ Ngọc Phàn không chỉ phản ánh thực tế kiểu bề mặt, phấn khởi tự hào chung chung, mà thơ có nội dung xã hội, có hàm chứa ý tưởng. Và điều đáng nói, dù ít hay nhiều, có dụng công về bút pháp. Nghe con chim trong lồng hót:

Hót vì trời rộng đất dài

Hót vì bèo dạt mây trôi đời người

Hót vì chim, hót vì tôi

Nỗi buồn khi được chia đôi vợi buồn

Nhớ nồi canh cua đồng mẹ hì hụi nấu cho bữa cơm tiễn con, canh nấu xong con đánh đổ, mẹ  sửng  sốt nhìn rồi lặng lẽ nấu nồi canh khác.  Tác giả tìm thơ ở lòng thương con của mẹ và cũng tìm thơ ở ý chí của tình thương. Viết về  tình yêu Hà Nội, tác giả nói đến tình yêu của một cặp vợ chồng. Vợ xuất thân giầu có, chồng trưởng thành từ nghèo khó. Họ có hai Hà Nội khác nhau trong tâm trí nhưng tình yêu Hà Nội của họ lại như nhau. Nói cái khổ của một người sướng (thiếu phụ trong quán cà phê sốt ruột chờ xe riêng đến đón) bên cái sướng của một người khổ (em bé đánh giầy đang ế khách, thấy một người vẫy lại và chỉ xuống chân họ). Thơ Vũ Ngọc Phàn thường không bình luận, chỉ miêu tả tình huống, điều tác giả muốn nói để người đọc tự cảm nhận. Trong “Khúc tự tình”, những bài thơ thường gọn như một nét gợi mảnh mai, nó chưa đủ đầy đặn để thành một chủ đề nhưng là những xúc cảm, hứa hẹn một hướng đi trữ tình kín đáo, nghĩ ngợi.

Tiếng thời gian” là tập thơ thứ hai. Hình như có khó đọc hơn. Có lẽ do thơ ít bám vào sự việc cụ thể mà thiên về bộc lộ chủ đề, trữ tình cụ thể nhường chỗ cho chính luận khái quát. Hơn nữa, trong thể hiện, tác giả muốn dùng những chất liệu mang tính biểu tượng, nhiều khi là khái niệm khoa học, ôm chứa hiện thực rộng hơn hiện thực. Tác giả đi sâu hơn vào siêu thực, tượng trưng, làm hụt đi cái ấm nóng của đời sống vốn dễ quen dễ hiểu với mọi người. Đây là bước tiến về phía chuyên nghiệp của tác giả: muốn thơ vượt qua chức năng phản ánh để đạt tới phát hiện, vượt qua vui buồn để đạt tới nghĩ ngợi. Thơ không chỉ là tiếng nói của tình cảm mà còn cần là sự lên tiếng của tư tưởng. Nhưng cũng là một thử thách cho thơ: tư tưởng nhưng phải là tư tưởng của cảm xúc, khái quát nhưng phải đầu thai từ đời sống và thể hiện bằng chính hình ảnh của đời sống.

Vũ Ngọc Phàn đã coi trọng cách thể hiện chủ đề bằng tứ thơ, phát hiện tính phi lý trong ứng xử của người bằng lời tự bạch của ma: khi chết rồi thì được cúng bái nhưng khi sống thì bị coi như gỗ đá. Tác giả cảm nhận thời gian của đời người như cát trong lòng tay. Bàn tay nắm chặt nhưng cát cứ rơi dần. Cát rơi vào đâu? Rơi lên khát vọng và cũng rơi vào vu vơ. Cát lẫn vào gió, gió cuốn bay đi, cát nhập vào giấc mộng người, cát ở lại nhưng cũng chỉ là trong cõi mộng. Nghe tiếng thời gian trong vòng đời của cây, trong độ kết tinh tuổi đá để chiếu vào thời gian của người trong ồn ã si mê. Con người bị bao vây trong tiếng thời gian của ngày mỗi hoàng hôn hấp hối, trong tiếng của vũ trụ mênh mông, ngân mãi không cùng, trong tiếng điệp khúc của đời sống thường nhật. Vũ Ngọc Phàn cũng đã chộp được những khoảnh khắc xao xuyến tâm linh như Tôi xin trả nợ cho người hay Bước chênh vênh hai nửa đường gió thổi / Tung mớ ba mớ bảy xuống sông Cầu; chiêm nghiệm nỗi đau để khôn lớn, nỗi buồn để tìm hạnh phúc,  biết “ánh sáng tràn qua nước mắt / Cho ta hiểu quầng đen nụ cười”, và hồn ma của cõi chết cho ta trân trọng cuộc đời đang sống…

Những ý tưởng ấy tạo nên sức nặng cho thơ. Tôi coi đó là một hướng phát triển đáng mừng của Vũ Ngọc Phàn. Nhưng vẫn muốn được lưu ý với tác giả: điều tối kỵ trong thơ là tư biện. Nhà thơ không nên nhăn trán nghĩ trong trừu tượng, trừu tượng về ý, trừu tượng về tình, nghĩ để mà nghĩ. Thơ nghĩ là nghĩ từ việc đời, việc trước mắt gắn với thân xác mình, nghĩ từ những vui buồn của chính mình. Thiền sư Mãn Giác đời Lý biết cái luân hồi rụng nở bền chắc của hoa nhưng lại buồn cái không bền của đời người, cái buồn không viển vông mà nó cụ thể ngay trước mắt và gắn vào thân xác, rũ ra không được. Ý thơ triết lý nhưng không viển vông mà thiết thân với từng người. Trước thơ là một tiếng thở dài:

Trước mắt việc đi mãi 

Trên đầu già đến rồi

Nhưng sau thơ đã là một nghệ thuật sống:

Đừng tưởng xuân tàn hoa rụng hết

Đêm qua, sân trước, một  nhành mai.

Khái quát trong thơ là thứ khái quát tồn tại trong dạng cụ thể. Cái trừu tượng của ý tưởng hiện diện như sờ được, thấy được, nghe được, như khắc vào tâm trí, như ảm vào hồn người. Nguyễn Gia Thiều linh cảm thân phận con người như được tạo hóa lập trình. Đó là một nhận thức, nhưng nhận thức thì chưa đủ để thành thơ, ông biến nhận thức đó thành cảm xúc:

Cái quay búng sẵn trên trời

Mờ mờ nhân ảnh như người đi đêm

Hay:

Sóng cồn cửa bể nhấp nhô

Chiếc thuyền bào ảnh lô xô mặt ghềnh.

Khái niệm đã thành sự sống, làm hồi hộp con tim người đọc. Tác giả đã có những bài đủ thành một đơn vị thơ, có sức sống nội tại nhưng cũng không ít bài, vừa chạm tới thơ thì đã lại lùi xa hoặc vội vàng kết thúc.

Vũ Ngọc Phàn là người viết tự giác, ý thức đầy đủ về điều mình viết, về cách mình diễn đạt. Tôi trân trọng và chân thành nói vài nhận xét này không phải để sửa chữa vào bài. Tôi cũng không đi vào cụ thể hay dở của từng bài, việc này không khó nhưng không cần thiết nữa, mà chỉ xin trao đổi với tác giả về một hướng tiến của thơ. Tìm đường dễ thì trở về lối cũ đã có dấu chân người và dấu chân của chính mình nữa, như tác giả thì chỉ cần trở về bút pháp tập thơ trước. Còn muốn phát triển tất phải tìm đường mới, chấp nhận thử thách mới. Làm thơ, lạ lắm, nhiều khi thấy khó viết, thấy bí bách lại là lúc mình đang tiến lên. Thấy Vũ Ngọc Phàn tìm vào đường khó, dám nhận tồi trụt trong chặng mới, tôi rất quý và mừng.

 

Hà Nội 17-1-2013

 

 

 

 

Lang thang

 

Sắc màu lang thang trong hoa

Âm thanh lang thang trong gió

Con đường lang thang trong cỏ

Tôi lang thang trong đời.

 

 

 

Một thoáng Tuyên Quang

Tặng N.H

 

Người Sơn Dương vừa quen đã mến

Cam Hàm Yên ngọt thắm làn môi

Ngô Chiêm Hóa dẻo lời đón khách

Rượu Na Hang liếc mắt đã say rồi.

 

Nước khoáng Mỹ Lâm mân mê chiều gặp gỡ

Bánh nắng Trung Minh níu giữ phút chia tay

Cá Sông Lô chờ nhau nơi hò hẹn…

Một thoáng Tuyên Quang xao xuyến gió thu bay!

 

 

 

Nơi ấy ra về

 

Chiều mưa nơi ấy ra về

Câu thơ cũ ướt dầm dề trong tôi

Đất trời giờ khác xưa rồi

Thời gian thì vẫn chia đôi đêm ngày

Nợ đời đóng cọc buộc dây

Nỗi riêng nắm nửa bàn tay mất còn!

 

 

 

Đêm Nô-en

 

Khắp nẻo đường người náo nức ngược xuôi

Muôn sắc màu đua chen nhau mới lạ

Ai ngước mắt nhìn lên cây Thập Giá

Chúa nói gì giữa vũ trụ bao la?

 

Về đâu đêm nay hỡi linh hồn nhỏ

Cám dỗ nở hoa rực rỡ nơi nơi

Ngày phán xét cuối cùng bao giờ đến

Thiên Đường chung chứa được bao người?

 

Đêm Nô-en …

Mưa rơi… Mưa rơi …

Linh hồn chơi vơi …

 

 

 

Mưa bên cửa sổ

 

Ngồi bên cửa sổ chờ mưa

Mưa từ nơi ấy xế trưa mưa về

Mưa đi suốt dọc con đê

Ngậm ngùi khóc ướt lời thề gió bay

Bây giờ bên cửa sổ này

Mưa ôm giọt nắng tháng ngày phôi pha

Lát rồi mưa lại đi xa

Để đời ai cứ nhạt nhòa theo mưa!

 

 

 

Lời ru của gió

 

Quá nửa đêm rồi sao chưa ngủ người ơi

Thức chi mãi một mình cô quạnh

Phải người đang vùi con tim nguội lạnh

Trong tro tàn hoài niệm đã xa?

 

Tôi chỉ là ngọn gió ngang qua

Chưa hiểu nỗi lòng người sâu thẳm

Nhưng người ơi, thương người nhiều lắm

Uẩn khúc riêng tư san sẻ cho ai!

Hãy ngủ đi, người còn có ngày mai

Đêm nay gió ru người ngon giấc

Bằng bản nhạc không có nhiều cung bậc

Mộc mạc tự nhiên nhè nhẹ giữa trời.

 

Ngủ yên người nhé ! À ơi …

Trả cho dĩ vãng một thời khổ đau

Tình đời vẫn thế ngàn sau …

Chìm trong mơ nở tặng nhau nụ cười !

 

 

 

Lạc rừng

 

Một mình lạc giữa rừng không

Trời mênh mông đất mênh mông một mình

Mờ mờ ánh sáng lân tinh

Lô nhô muôn vạn bóng hình thấp cao

Gió hoang xô lá lao xao

Nước dồn suối cạn đổ vào cửa sông

Bốn bề ẩm ướt hôi nồng

Nhập nhằng tầm gửi quấn chồng thân cây

Chen nhau cỏ dại mọc dày

Cành to mục ruỗng nằm đầy ngổn ngang

Bước đâu cũng thấy nhỡ nhàng

Đi thẳng hết lối rẽ ngang cụt đường

Bịt bùng rừng mịt mù sương!

 

 

 

Giấc ngủ bên thềm

 

Theo trăng vào giấc nửa đêm

Mê mê tỉnh tỉnh bên thềm hương xuân

Trăng ngà phủ trắng toàn thân

Bồng bềnh phiêu lãng xa gần ngàn mây

Mênh mang hơi đất ngất ngây

Gió êm ru lá, bóng cây mơ màng

Hồn vu vơ cõi thiên đàng

Tim lơi lỏng đập dở dang nhịp đời…

 

Mây đen bỗng kéo kín trời

Trăng biến mất trong nửa lời gió bay

Chỉ còn bóng tối đan dày

Và mưa ướt rũ lá cây bên thềm.

 

 

 

Đêm lạc sơn

Tặng T

 

Đêm nay về cùng cây rừng đá núi

Trong nguyên sơ trần trụi thiên nhiên

Giữa ngút ngàn trải rộng cõi bình yên

Không một chút ồn ào phố xá

Đêm nay mơ màng bên suối lạ

Mắt giỡn trăng viên mãn đỉnh non cao

Tai êm nghe khe nước chảy rì rào

Chân lơ đễnh giẫm lên thềm cỏ dại

 

Gió thì thầm giữ thời gian chậm lại

Chờ sương gieo hạt nhẹ xuống mênh mông

Cánh thiên thần vẫy gọi trên tầng không

Hương trầm tích rủ hồn vào lá thắm

Đời tất bật đôi chân mòn ngàn dặm

Những lo toan đè nặng hai vai…

Chuyện ngày mai tạm gác lại ngày mai

Giờ là lúc buông mình vào tĩnh lặng

Đêm rừng thẳm non cao thanh vắng

Dang rộng tay ôm tất cả vào lòng

Bình yên khoảnh khắc say nồng !

 

 

Idc1998.com
This domain has recently been listed in the marketplace. Please click here to inquire.