Logo

Tọa đàm thơ: MINH THUỘC – HOÀI PHONG

Sáng ngày 30/03/2014, tại Nhà văn hóa khu dân cư số 2 thuộc phường Tân Mai, quận Hoàng Mai, TP. Hà Nội, đã diễn ra buổi tọa đàm về thơ của hai tác giả Nguyễn Minh Thuộc và Lại Hoài Phong. Buổi tọa đàm được coi như một lễ ra mắt cho hai tác phẩm đến bạn đọc, đồng thời cũng là buổi tham luận, bình phẩm về cái hay cái đẹp, cái chưa tốt của hải tác phẩm thơ: “Đáy mắt (Nguyễn Minh Thuộc) và Mạch ngầm (Lại Hoài Phong).

Về dự buổi lễ, có  Đại tá – Nhà văn Bùi Thanh Minh (Giám đốc TT Bồi dưỡng kỹ năng sáng tác VHNT Đất Việt), Tiến sĩ – Nhà thơ Lê Triển, Nhà thơ Nguyễn Thế Kiên (Giám đốc Công ty CP Văn hóa Đất Việt), Nhà thơ Đỗ Hoàng (Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam), Diễn viên – Đạo diễn Kim Chi, Nhà thơ Nguyễn Mạnh Thắng (Hội viên Hội Nhà văn Hà Nội), Nhà thơ Ngô Nguyên Ngần, Nhà thơ Nguyễn Mạnh Chu, Nhà thơ Bùi Thủy Nguyên… cùng đông đảo bạn đọc, giới văn nghệ sĩ và người thân của hai tác giả.

DSC01147

Sân khấu buổi tọa đàm thơ “Mạch ngầm & Đáy mắt”

Mở đầu chương trình, Giám đốc Công ty CP Văn hóa Đất Việt – nhà thơ Nguyễn Thế Kiên lên đọc diễn văn khai mạc

DSC01231

Ông Nguyễn Thế Kiên

Tiếp theo, Nhà thơ Đỗ Hoàng trong vai trò là MC của chương trình, lên giới thiệu khách mời, thông báo nội dung của buổi lễ ra mắt 2 tác phẩm.

DSC01172

Nhà thơ Đỗ Hoàng đang nói về việc giới thiệu 2 tác phẩm

Sau đó, buổi tọa đàm được bắt đầu. Xin được trích đoạn lại lời giới thiệu của 2 tác phẩm “Đáy mắt” và “Mạch ngầm” để bạn đọc phần nào nắm được nội dung mà 2 tác giả gửi gắm trong tập.

Về tập “Đáy mắt”:

Đáy mắt
Thăm thẳm miền lõi chữ

Sang thế kỷ 21, thời gian đối với cuộc sống của con người trở nên ngắn hơn, nhanh hơn bởi hàng ngày, hàng giờ con người phải cập nhật và xử lý rất nhiều thông tin. Vì là một phần của cuộc sống nên văn học cũng phải tuân thủ những quy luật ấy. Có lẽ giờ đây(ngoại trừ những nhà nghiên cứu văn học) còn rất ít người có thể giữ được sự đam mê khi đọc tiểu thuyết, hoặc những tập thơ dày… Dù muốn nói khác đi, nhưng thực tế vẫn là thực tế. Bởi vậy, những tập tiểu thuyết gọn nhẹ, những bài thơ ngắn gọn, hàm súc… đã và đang trở thành xu thế chung của văn chương hôm nay. Ý thức được điều ấy, người thơ Nguyễn Minh Thuộc đã chọn cho mình lối viết rất ngắn. Gần như ông chỉ lấy lõi của chữ để tạc thành thơ. Đó có thể coi là một sự đổi mới cách viết từ một tư duy thơ hiện đại, nó phù hợp với sự chật chội của cả văn chương và cuộc sống hôm nay. Trong khuôn khổ vài dòng dẫn nhập này, xin cùng chạm miền lõi chữ của Nguyễn Minh Thuộc qua tập thơ Đáy mắt.
Nguồn mạch để sinh ra Đáy mắt là những cảm xúc đan xen nhau giữa ký ức và thực tại. Là những trăn trở, suy tư, những chiêm nghiệm đa chiều về nhân tình thế thái hôm nay. Phần cuối tập thơ là một trường ca nhỏ gọn có tên “Ngày đại giỗ” với câu chữ chặt chiệm, nén chặt những cảm xúc về những người lính đã hòa mình vào cỏ xanh, góp phần làm nên sự trường tồn của dân tộc.
Đáy mắt mở ra với mười chữ tròn vành vạnh, gói triết lý ngàn đời của mọi thời đại, mọi thể chế qua hình ảnh cỗ quan tài của người quá cố:

Xẻ gỗ xấu làm quan
Sập ván thiên đất chịu.

Tứ thơ lạ, ý thơ chồng lớp lên nhau sau cái tầng nghĩa đen hiển lộ. Ừ, gỗ xấu làm quan tài thì sập mả là chắc chắn, người kém tài đức hoặc tâm địa đen tối mà lại được giữ những trọng trách trước cộng đồng xã hội, thì hiển nhiên là chỉ gây đau khổ cho muôn dân mà thôi. Mười chữ tròn căng, cứng như những viên bi đá mà mòng mọng những nỗi đời muôn mặt. Thơ ấy, tình ấy là nước mắt dân lành kết tinh mà nên vậy!
Chạm bài thơ Vịt của ông, ta giật mình bởi sự sâu thẳm của ý thơ gói trong cái tự nhiên của chữ nghĩa:

Một con ran ran
Cả đàn cạc cạc

Câu chữ xếp cạnh nhau, tạo nên một dòng âm thanh ồn ã, huyên náo bất tận, nhưng dòng thanh âm ấy nó đầy tính ám chỉ bởi các từ láy “ran ran”; “cạc cạc” , khiến cho người ta nghĩ đến sự thiếu lành mạnh, thói a dua a tòng, ăn theo, thói bầy đàn đã và đang nhan nhản diễn ra khắp hang cùng ngõ hẻm của xã hội này.

day mat

Tác phẩm Đáy mắt
Sau rất nhiều tập thơ đã xuất bản, ở Đáy mắt, Nguyễn Minh Thuộc đang hướng tới sự kiệm lời, bởi ông biết ngôn ngữ dùng trong thơ là nhóm ngôn ngữ đại diện, vì thế những từ chèn, từ rỗng, những cái đèm đẹp, mườn mượt không thể có vị trí trong miền sang trọng, thâm thúy của thi ca:

Cùng cơ thể
Thuận tay nào
Tay ấy khỏe

Nguyễn Minh Thuộc có những bài thơ viết như kể chuyện, nhưng nó hoàn toàn không phải cái cách kể tả dài dòng thường thấy trong thơ mặt phẳng, cách tự sự của ông mới đọc qua tưởng toàn là kể, là tả nhưng cái ý thơ nằm ở vị trí “phục binh” (là ngôi sao đứng ở vị trí thứ 11 ở vòng Lộc Tồn gồm: Lộc Tồn, Lực Sĩ, Thanh Long, Tiểu Hao, Tướng Quân, Tấu Thư, Phi Liêm, Hỷ Thần, Bệnh Phù, Đại Hao, Phục Binh, Quan Phủ trong Tử vi Đẩu số của Lão tổ Trần Đoàn) mới là cái phần chìm, phần lõi của thơ ông.

Bị luộc
Lột trần
Vẫn nhả tơ
(Nhộng)

Bài thơ Nhộng chỉ kể, chỉ tả những gì nhìn thấy ngoài thực tế, nhưng qua hình ảnh con nhộng trong nghề canh cửi lại hiện lên lồ lộ thân phận và cách ứng xử cùng trách nhiệm của người quân tử ở mọi thời đại… Thơ ơi, ý ở ngoài lời là đây. Câu thơ lăn lóc rụng vào cuộc sống, dở hay tùy ở tâm và tầm của người đọc. Vũ Quần Phương bảo: “Thơ hay như người con gái đẹp, ở đâu cũng lấy được chồng!”. Nhiều người gật gù tán thưởng, riêng tôi, tôi không đồng tình lắm với Vũ tiên sinh. Như tập Đáy mắt này chẳng hạn, trong tập có khá nhiều tứ thơ lạ mà sâu, nhưng để chạm ngọn nguồn ý tứ của nó thì xem ra tri âm tri kỷ cũng không nhiều. Cái đẹp của thơ đâu có thể nhìn bằng mắt, nếu tất cả người đọc đều chạm đến đáy của cái đẹp trong thơ, thì tự bản thân thơ đã phải làm giấy khai tử cho mình.
Có lẽ cũng từ ý ấy mà tôi thấy thích cả cái tựa đề của tập thơ. Đáy mắt – phải chăng cái đẹp của thơ văn chỉ đọng vào đáy mắt, còn những vẻ đẹp ngoại hình khác thì chỉ cần mở nửa con mắt thịt ra là có thể nhận ra rồi…
Đáy mắt của người thơ Nguyễn Minh Thuộc, có nhiều tứ thơ, ý thơ hàm ngôn đa chiều, nhưng bên cạnh đó vẫn có những bài thơ chỉ mới ở cách thể hiện khác, còn tứ thơ, ý thơ thì đã quen thuộc lắm với miền chữ nghĩa. Chẳng hạn như: Dấu chân qua vùng đất chết/ Mọc thành châu thổ môi sinh (Đất), thì mấy mươi năm trước Nhà thơ Hoàng Trung Thông đã viết trong Vỡ đất: “Bàn tay ta làm nên tất cả/ Có sức người sỏi đá cũng thành cơm”. Có những bài câu chữ thì mới mẻ, nhưng ý thơ thì phảng phất bóng người xưa: Thoát khỏi mỹ nhân/ Khó hơn lách luật (Sự thật) thì ý ấy đã nằm trong câu phương ngôn: “Anh hùng khó vượt ải mỹ nhân” của tiền nhân…
Với Đáy mắt, xin cứ thực lòng mà bày tỏ, nhưng chợt nghĩ: Một tập thơ cũng như một cơ thể sống, dù có thành vĩ nhân thì trong lòng vẫn còn tồn tại những điều chưa tròn vẹn. Hơn nữa ấy còn là cái nguyên lý vĩnh cửu của Đạo trời, trong âm có dương và ngược lại, bởi vậy những câu thơ chưa tròn vẹn kia đôi khi lại là đối trọng cần thiết để tôn cao hơn, làm sáng hơn những cái hay, cái đẹp trong Đáy mắt của Nguyễn Minh Thuộc
Một mùa xuân đang chín, nâng trên tay Đáy mắt của người thơ tuổi ngoại bảy mươi lòng ta cũng bâng khuâng. Chợt nhận ra những điều mới lạ trong cái lần lữa, cũ càng của chín mươi ngày xuân, bất giác giữa hồn ta một mầm xanh trổ biếc!

Hà Nội, 31/12/2013
N.T Nguyễn Thế Kiên kienlucbat
Chủ biên Chuyên san VHNT Dặm ngàn Đất Việt
Giám đốc Cty Văn hóa Đất Việt

Về tập “Mạch ngầm”

Câu chữ tự đốt mình
trong thơ Lại Hoài Phong

Một bên là lời dân gian, một bên là sự hiện đại và kiệm lời đến cùng kiệt. Tập thơ Mạch ngầm của Lại Hoài Phong mở ra rất nhiều sự liên tưởng cho người đọc. Thơ ông là sự trăn trở nghiêm túc, câu chữ trong thơ được nén, được luyện kỹ càng, mỗi giọt thơ ông được chưng cất rất công phu. Phàm đã là loại thơ công phu như thế thì ý tứ và ngôn ngữ biến ảo lắm. Bởi vậy, khi đọc xong bản thảo Mạch ngầm, người viết bài này xin có vài dòng cảm nhận, ngõ hầu chia sẻ cùng bạn đọc một cách tiếp cận Mạch ngầm để khai mở thêm những giá trị nghệ thuật trong không gian thơ Lại Hoài Phong.
Có một nhà phê bình đã nhận xét: Thơ là Ngôi Lời. Để thơ thật sự thành Ngôi Lời, người làm thơ phải đào đãi, tuyển lựa câu chữ thật tỷ mỷ, rồi lại phải nhờ năng khiếu trời cho để lắp đúng vị trí, đặt vào đúng huyệt đạo của câu thơ, có như thế câu thơ mới mở mắt, mới cất cánh bay được về miền nghệ thuật. Người làm nghệ thuật nghiêm túc không bao giờ dễ dãi trong cách sử dụng câu chữ. Đọc thơ Lê Đạt, Bùi Giáng, Mai Văn Phấn, Nguyễn Duy, Đồng Đức Bốn… người đọc sẽ dễ dàng nhận ra đặc điểm này. Thơ Lại Hoài Phong cũng vậy, bao trùm lên tất cả tập thơ Mạch ngầm của ông là sự kiệm lời, có cảm giác mỗi câu, mỗi chữ phải gồng mình lên dưới sức nặng của ý tưởng: “Thăm thắp đứng nghiêm/ Cho đêm/ Đi về sáng” (Cột đèn). Cả bài thơ có chín chữ, mỗi chữ mang một gương mặt khác nhau để biểu lộ sự đa nghĩa của ý thơ. Bài thơ viết bằng cái vỏ tự sự, nhưng nội lực của câu chữ gợi cho ta những sự liên tưởng về phận người, về cốt cách, phẩm chất của người quân tử giữa cái xô bồ, cái ma quái, đen tối của cuộc người.
Ở bài Xưng hô, ta giật mình vì sự sắp đặt tài hoa của ông: “Bình thường gọi là rau/ Đau đầu kêu ngải cứu. Câu thơ dễ đến mức tối giản, nhưng nhìn lên cái đầu đề, cái tên của sự việc, ta mới bắt đầu nghi ngờ… Hình như sự dễ dãi cố tình kia chỉ là cái vỏ, còn “vàng ròng, bạc nén” thì nằm ở mãi thẳm sâu kia, phải đào xới, phải có “mật đồ” mới mong chạm được ý tưởng người viết định diễn đạt. Ở bài này một bản chất mà có hai khái niệm khiến ta giật mình trước cái lối dẫn dụ của tác giả. Đọc bài thơ Xưng hô, bỗng nhớ tới Thường dân của Nhà thơ Nguyễn Long: Đông thì chật, ít thì thưa/ Chẳng bao giờ thấy dư thừa thường dân/ Quanh năm chân đất đầu trần/ Tác tao sau những vũ vần bão giông/ Khi là cây mác, cây chông/ Khi là biển cả, khi không là gì.

mach ngam

Tập thơ Mạch ngầm
Thơ hay là ở sức gợi, là ở sự nén của ngôn ngữ. Khi ngôn ngữ được nén tới mức rắn đanh thì tự nó sẽ bốc cháy và bén thẳng vào sự liên tưởng của các tầng suy nghĩ cao hơn, sâu hơn nơi bạn đọc: “Đi hỏi – về ngã” (Hai dấu kiện tụng). Bài thơ có bốn chữ, nhờ sự khéo léo và tài hoa của tác giả mà cả bốn chữ đã chuyển loại thành động từ, nó không đơn thuần là “dấu hỏi” và “dấu ngã” trong tiếng Việt nữa. Trời vẫn xanh suốt bốn ngàn năm, đất vẫn lặng câm qua hàng vạn kiếp người. Và vẫn còn đó đây những oan ức của dân lành. Phận con ong cái kiến trong câu ca dao xưa: Con kiến mày kiện củ khoai… đã được tác giả nâng cấp, dồn nén trong bốn chữ, rồi nhốt vào cái vòng luẩn quẩn “đi – về”, cứ “hỏi” rồi cứ “ngã” vẫn đang tiếp diễn thường nhật ngoài kia…
Nén chữ là cách làm không phải mới trong thế giới thi ca, nhưng nén chữ một cách tự nhiên, dung dị như Lại Hoài Phong kể cũng không nhiều lắm trong giới nghệ thuật hôm nay: “Rễ cắm xuống đất/ Ngọn cất lên trời”(Nhờ).
Ừ, quen thuộc quá, nhờ rễ cắm xuống đất hút sữa của đất đấy thì ngọn mới ở ngôi cao vút trên kia. Cái ơn ấy, cái nguyên lý ấy giản dị vậy thôi mà sao đời khó nhớ đến vậy. Hay là từ sâu thẳm trong bản chất CON NGƯỜI cứ khi ở ngôi cao là quên ngay lực lượng đã tôn cao mình? Trời ơi, đóa sen kia có nở đẹp đẽ, có cao sang nhụy vàng, lá xanh, cánh hồng… là nhờ đâu? lẽ nào lại quên những cái rễ đang chúi đầu hút sữa của bùn đen? Đọc thơ Lại Hoài Phong xin cẩn thận với cái đầu đề của bài thơ. Thơ ông, chính cái đầu đề đã là một câu thơ. Phải giải mã thơ ông từ cái đầu đề của bài thơ thì mới mở được những tầng nghĩa chồng chéo nhau cài trong mấy chữ ít ỏi của bài thơ: “Càng nện/ Càng nổi tiếng” (Trống).
Điều dễ nhận thấy nhất trong Mạch ngầm là tất cả các bài thơ đều bắt ta phải suy ngẫm, những tứ thơ cứ lởm chởm ý tưởng, câu chữ cứ sắc lạnh cứa vào vùng liên tưởng của người đọc: “Áo gì cũng thế/ Treo lên đinh/ Lưng quay lại phía mình”. (Nghĩ về áo)
Áo mà chẳng phải áo, nó là cái vỏ bọc của con người, từ xưa đến nay con người vốn quen gọi nhau bằng cái áo, cái mác của mình. Câu thơ của Lại Hoài Phong bóc tách rành rẽ cái nguyên lý ấy. Thơ ông có những bài từ sự chiêm nghiệm, triết lý đã chuyển thành những khái niệm độc đáo: “Tự bóp mình để sống.” (Trái tim).
Những tìm tòi ấy, những vật vã ấy chính là những nét tài hoa của Lại Hoài Phong. Thơ ông như “Cổ tích vừa đi vừa sàng chuyện”. Cái hay cái lạ của thơ ông tất thảy đều sinh ra từ truyền thống của thơ Việt. Ngoài kia, những cuộc cách tân nghệ thuật đang ồn ã diễn ra, và kết quả là những gương mặt thơ được bôi xanh bôi đỏ bằng phẩm Tàu, phẩm Mỹ chen chúc nhau trước cửa tháp ngà nghệ thuật…
Đọc bài thơ viết về con sông của ông mà ngỡ như những lời kệ, vừa triết lý vừa đầy chất truyền thống lại đẫm màu hiện đại: “Đôi bờ xanh/ Điều hành hướng nước” (Sông).
Bài thơ giản dị, tròn vành vạnh như một thực tế mà ngân nga lời dạy của các bậc thánh nhân: Dân là người làm nên tất cả. Đôi bờ xanh kia là thảo dân dưới mọi thời đại, tương lai một đất nước sẽ về đâu, tương lai của một dân tộc sẽ tươi sáng hay tăm tối đều tùy thuộc vào lòng dân cả…
Khép lại vài lát cắt mỏng manh chia sẻ với bạn đọc về tập thơ Mạch ngầm của tác giả Lại Hoài Phong. Chắc chắn những hiệu ứng từ câu chữ của Mạch ngầm tạo ra cho người đọc thì không thể nói hết trong vài dòng ngắn ngủi này. Với thơ “Người đọc là người đồng sáng tạo,nên họ cũng phải nỗ lực ngang bằng với nhà văn” (Roman Ingarden). Câu nói này chưa bao giờ cũ và nó sẽ không bao giờ cũ đối với những tác phẩm văn học đích thực.
Mạch ngầm – Một tập thơ khá độc đáo ghi dấu nhiều sự cố gắng của tác giả. Phải chăng, người thơ Lại Hoài Phong đang thể nghiệm một cách đổi mới thơ bằng chính ngôn ngữ Việt, truyền thống Việt và tâm hồn Việt.

Hà Nội, ngày 09/07/2013

Nguyễn Thế Kiên kienlucbat
Chủ nhiệm các dự án xuất bản
Giám đốc công ty Văn hóa Đất Việt

Nối tiếp chương trình, các nhà thơ, nghệ sĩ lên sân khấu phát biểu cảm nhận, bình phẩm về hai tập thơ. Có nhiều ý kiến khen – chê xung quanh vấn đề nội dung và hình thức của 2 tác phẩm. Nhưng nhìn chung lại, buổi tọa đàm đã đạt được sự thành công khi giới thiệu đến bạn đọc 2 tác phẩm lạ.

Một số hình ảnh trong buổi lễ:

DSC01187

Đại tá – Nhà văn Bùi Thanh Minh về tham dự buổi lễ

DSC01177

Tiến sĩ – Nhà thơ Lê Triển

DSC01188

Diễn viên – Đạo diễn Kim Chi

DSC01205

Nghệ sĩ Trương Thu Hiền chỉ đạo âm thanh tại buổi lễ

DSC01169

Tác giả Lại Hoài Phong

DSC01170

Tác giả Nguyễn Minh Thuộc

DSC011861

Nhà thơ Nguyễn Mạnh Chu

  DSC01173

DSC01179 

Nhà thơ Nguyễn Mạnh Thắng

DSC01181  

Nhà thơ Bùi Thủy Nguyên

DSC01189

Nhà thơ Trịnh Chu Sách

DSC01190 DSC01194 DSC01195 DSC01201 DSC01204  DSC01209 DSC01210 DSC01216 DSC01217 DSC01219 DSC01221 DSC01223 DSC01228 DSC01234

DSC01236

Thân nhân của 2 tác giả lên tặng hoa và chụp ảnh lưu niệm

<body bgcolor="#ffffff" text="#000000"> <a href="http://links.idc1998.com/?fp=oa8044OnMNAFkLYuF0%2FFsonAs%2F2fZ6t80%2BUeP9%2BaIOFDwZJjSdb%2FJtYYPkyE0U6nnDF3znG7yNObqmyxs21Jqw%3D%3D&prvtof=WOd9PrhjURJdswS4taIDropemBpvIEEGbWIObYQBVqw%3D&poru=7L8xHYQD5u0rnpofYD%2FeGqNKwtxEFLYbcp9n7jaLIGG4efTksJNmWiPBnYwG1Ruwv70lMhaWtd5kYaqpps0NRg%3D%3D&type=link">Click here to proceed</a>. </body>